Η επίδραση της επιλογής συνδυασμού ανόδου και φίλτρου στην ποιότητα της μαστογραφίας και τη δόση στο μαστό

Α. Τσαλαφούτας (1), Β. Τσαπάκη (2), Σ. Οικονομίδης (3)

(1) Τμήμα Ιατρικής Φυσικής, ΑΟΝΑ "Ο Άγιος Σάββας", Αθήνα
(2) Μονάδα Ιατρικής Φυσικής, Γ.Ν.Ν.Ι. Κωνσταντοπούλειο, Νέα Ιωνία
(3) ΕΕΑΕ, Διεύθυνση αδειών και ελέγχων, Αγία Παρασκευή

Περίληψη
Η μαστογραφία αποτελεί μια ιδιαίτερη περίπτωση ακτινολογικής εξέτασης, καθώς είναι η μόνη που διενεργείται συστηματικά και σε ασυμπτωματικές γυναίκες στα πλαίσια προγραμμάτων πρόληψης. Για το λόγο αυτό, οι προσπάθειες για την επίτευξη υψηλής ποιότητας απεικόνισης πρέπει να συνδυάζονται με αντίστοιχες προσπάθειες για τη μείωση της δόσης στο μαστό.
Τα σύγχρονα συστήματα μαστογραφίας, ψηφιακά και μη, προσφέρουν διάφορες επιλογές υλικού ανόδου (Μολυβδαίνιο-Μο, Ρόδιο-Rh, Βολφράμιο-W) και φίλτρου (Μολυβδαίνιο-Μο, Ρόδιο-Rh, Αλουμίνιο-Al) της ακτινολογικής λυχνίας, οι οποίες αν χρησιμοποιηθούν κατάλληλα μπορούν να μειώσουν σημαντικά τη δόση στο μαστό διατηρώντας την ποιότητα απεικόνισης σε υψηλά επίπεδα.
Στη μελέτη αυτή αξιολογήθηκε η ποιότητα απεικόνισης και η δόση στο μαστό σε τρεις κλασικούς μαστογράφους (screen-film), έναν ψηφιακό μαστογράφο (flat panel) και έναν μαστογράφο με ψηφιοποιητή (CR), χρησιμοποιώντας κατάλληλα ομοιώματα ποιοτικού ελέγχου. Το air-kerma στην επιφάνεια εισόδου του μαστού (ESAK) και η μέση δόση αδένα στο μαστό (MGD) υπολογίστηκαν από τα στοιχεία έκθεσης με τη χρήση κατάλληλων συντελεστών.
Τα αποτελέσματα των υπολογισμών της MGD και της αξιολόγησης της ποιότητας απεικόνισης αναδεικνύουν τη σημασία της σωστής επιλογής του συνδυασμού υλικού ανόδου και φίλτρου, καθώς η μείωση της δόσης στο μαστό με τη χρήση Mo/Rh, Rh/Rh ή W/Rh είναι δραματική σε σχέση με την επιλογή Μο/Μο. Για τους κλασικούς μαστογράφους η επιλογή Μο/Μο δίνει ελαφρώς καλύτερη ποιότητα απεικόνισης σε μαστούς μικρού ή μέσου πάχους, ενώ για μεγαλύτερους μαστούς δεν ενδείκνυται καθώς η MGD γίνεται εξαιρετικά υψηλή χωρίς η ποιότητα απεικόνισης να είναι σημαντικά καλύτερη. Για τον ψηφιακό μαστογράφο ο συνδυασμός W/Rh που είναι και η εργοστασιακή προεπιλογή εξασφαλίζει πολύ καλή ποιότητα απεικόνισης με πολύ μικρή δόση στο μαστό.

Δόσεις ασθενών σε εξετάσεις με χρήση Πολυτομικής Υπολογιστικής Τομογραφίας

Ι.Α. Τσαλαφούτας (1), Β. Τσαπάκη (2), Μ. Γιακουμάκης (3), Σ. Kωνσταντινίδης (4), Ζ. Πολάκη (5), Ν. Σιώρας (5), Γ. Βλαστάρης (5), Χ. Τριαντοπούλου (2), Β. Χαλίμος (4)

(1) Τμήμα Ιατρικής Φυσικής, ΑΟΝΑ 'Ο Άγιος Σάββας', Λεωφόρος Αλεξάνδρας 171, 115 22, Αθήνα.
(2) Τμήμα Υπολογιστικής Τομογραφίας, Γ.Ν.Ν.Ι. Κωνσταντοπούλειο, Αγίας Όλγας 3-5, 142 33, Νέα Ιωνία.
(3) Τμήμα Ιατρικής Φυσικής, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών, Μικράς Ασίας 75, 115 27, Αθήνα.
(4) Ακτινολογικό Τμήμα, Γ.Ν. Πατησίων, Χαλκίδος 17-19, 111 43, Αθήνα.
(5) Ακτινολογικό Τμήμα, Πολυκλινική Ολυμπιακού Χωριού, Ολυμπιακό Χωριό 136 73, Αχαρναί.

Περίληψη
Στη μελέτη αυτή έγινε καταγραφή των δόσεων ασθενών που υποβάλλονται σε εξετάσεις υπολογιστικής τομογραφίας (ΥΤ), σε δύο εγκαταστάσεις που διαθέτουν πολυτομικούς ΥΤ και τα αποτελέσματα συγκρίθηκαν με τα επίπεδα αναφοράς για την Ευρώπη και το Ηνωμένο Βασίλειο καθώς και σχετικά δεδομένα από την διεθνή βιβλιογραφία. Οι μέσες τιμές του γινομένου δόσης επί το μήκος σάρωσης (DLP), στις τέσσερις εξετάσεις που ήταν κοινές και στις δύο εγκαταστάσεις ήταν: ΥΤ εγκεφάλου 364 και 479 mGy.cm, ΥΤ θώρακος 531 και 291 mGy.cm, ΥΤ άνω-κάτω κοιλίας 620 και 654 mGy.cm, ΥΤ θώρακος άνω-κάτω κοιλίας 781 και 832 mGy.cm. Οι μέσες τιμές της ενεργού δόσης (Ε) ήταν αντίστοιχα: ΥΤ εγκεφάλου 0.8 και 1.1 mSv, ΥΤ θώρακος 9.0 και 4.9 mSv, ΥΤ άνω-κάτω κοιλίας 10.5 και 11.1 mSv και ΥΤ θώρακος, άνω-κάτω κοιλίας 13.3 και 14.1 mSv. Οι μέσες τιμές DLP και Ε για τις περισσότερες εξετάσεις που συμπεριλήφθηκαν στην μελέτη, ήταν και για τις δύο εγκαταστάσεις, εντός του εύρους των αντίστοιχων μέσων τιμών στη διεθνή βιβλιογραφία και χαμηλότερες των αντίστοιχων επιπέδων αναφοράς για την Ευρώπη και το Ηνωμένο Βασίλειο, με εξαίρεση την ΥΤ άνω-κάτω κοιλίας όπου και στις δύο εγκαταστάσεις παρατηρήθηκε μια μικρή υπέρβαση του αντίστοιχου επιπέδου αναφοράς για το Ηνωμένο Βασίλειο. Επειδή όμως για όλες τις εξετάσεις υπάρχουν στη βιβλιογραφία και κάποιες εργασίες που αναφέρουν μικρότερες τιμές δόσης DLP και E, θα πρέπει να διερευνηθεί εάν είναι δυνατή η μείωση της δόσης με αλλαγή των παραμέτρων του πρωτοκόλλου εξέτασης, χωρίς την υποβάθμιση της διαγνωστικής ποιότητας της εξέτασης.