Μορφομετρική εκτίμηση σπονδυλικών παραμορφώσεων-καταγμάτων μέσω της απλής ακτινογραφίας (MRX) και της απορροφησιομετρίας διπλοενεργειακής δέσμης ακτίνων-Χ (MXA)

Α.Π. Μπαλανίκα [1], Χ.Σ. Μπαλτάς [2], Δ. Λογγίτση [1], Θ. Σπυριδόπουλος [1], Χ. Δρόσος [2], Α. Γουλιάμος [1]

[1] Β΄ Εργαστήριο Ακτινολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών, Π.Γ.Ν. "Αττικόν"
[2] Κέντρο Ακτινολογικών Απεικονίσεων, Γ.Ν.Α. "Γ. Γεννηματάς"

ΠΕΡΙΛΗΨΗ
Ήδη από το 1993 η Consensus Development Conference σε συνεδρίασή της στο Hong Kong όρισε την οστεοπόρωση ως μια "συστηματική νόσο του σκελετού η οποία χαρακτηρίζεται από χαμηλή οστική μάζα και αραίωση της μικροαρχιτεκτονικής του οστίτη ιστού, με επακόλουθο την αύξηση της ευθραυστότητας των οστών και τον αυξημένο κίνδυνο κατάγματος"1. Συχνά εκδηλώνεται με κατάγματα των σπονδυλικών σωμάτων, όπως επίσης και με κατάγματα του καρπού και του ισχίου. Παρ' όλο που τα τελευταία αναγνωρίζονται σχετικά εύκολα, τα σπονδυλικά κατάγματα συχνά δεν διαγιγνώσκονται κλινικά, λόγω του ήπιου άλγους που τα συνοδεύει. Οι γυναίκες με κατάγματα της σπονδυλικής στήλης έχουν διπλάσιο κίνδυνο κατάγματος και τριπλάσιο κίνδυνο μελλοντικών καταγμάτων της ΣΣ, συγκριτικά με ασθενείς με την ίδια οστική πυκνότητα (BMD/Bone Mineral Density) αλλά χωρίς κατάγματα της ΣΣ2. Αξίζει να σημειωθεί ότι η απλή ακτινογραφία δεν είναι πάντα καθοριστική για τη διαφορική διάγνωση των οστεοπορωτικών καταγμάτων από άλλες παθολογικές μεταβολές του ύψους των σπονδύλων3. Για το λόγο αυτό, οι απεικονιστικές πληροφορίες σχετικά με την παρουσία οστεοπορωτικών παραμορφώσεων/καταγμάτων της ΣΣ είναι πολύ σημαντικές για την αντιμετώπιση των οστεοπορωτικών ασθενών και ιδανικά θα έπρεπε να είναι διαθέσιμες στον θεράποντα ιατρό.

Ο ρόλος και η διαγνωστική αξία της Ποσοτικής Υπολογιστικής Υπερηχογραφίας στη διάγνωση της οστεοπόρωσης και του κινδύνου για οστεοπορωτικά κατάγματα. Μελέτη σε 590 γυναίκες

Χ. Τσιάμης, Χ. Ζαρογιάννη

Κέντρο Υγείας Ελασσόνας, Ελασσόνα, Λάρισα

Σκοπός: Να καθορίσουμε τη διαγνωστική αξία της Ποσοτικής Υπολογιστικής Υπερηχογραφίας (QUS) στη μέτρηση της οστικής πυκνότητας και την αναγνώριση ασθενών σε κίνδυνο για οστεοπορωτικό κάταγμα σε σύγκριση με τη μέθοδο DXA που αποτελεί και τη μέθοδο εκλογής.
Υλικό-Μέθοδος: Μετρήσαμε την οστική πυκνότητα 590 γυναικών, διαφόρων ηλικιών (από 31 έως 84 ετών) και χαρακτηριστικών (ηλικία εμμηνόπαυσης, ύψος, βάρος, σωματική άσκηση, κάπνισμα, κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων) που εθελοντικά συμμετείχαν στη μελέτη μας, πρώτα με τη μέθοδο QUS και στη συνέχεια με τη μέθοδο DXA. Η περιοχή του σκελετού που χρησιμοποιήθηκε για τη μέτρηση της οστικής πυκνότητας με τη μέθοδο QUS στις γυναίκες αυτές ήταν η αριστερή πτέρνα, ενώ για τη μέτρηση με τη μέθοδο DXA χρησιμοποιήθηκαν (σε όλες τις γυναίκες) η οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης και το αριστερό ισχίο.
Αποτελέσματα: Περίπου 10% των γυναικών που μετρήθηκαν με τη μέθοδο DXA βρέθηκε να έχει οστεοπόρωση, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό με τη μέθοδο QUS ήταν 9%. Όσον αφορά στη σχέση οστεοπόρωσης και οστεοπορωτικών καταγμάτων μετά την εμμηνόπαυση, οι μετρήσεις μας έδειξαν ότι το 43% (38 από 88) από τις γυναίκες που υπέστησαν κάποιο οστεοπορωτικό κάταγμα παρουσίασε τελικά οστεοπόρωση (Μέθοδος DXA - Με Μέσο Όρο Τιμών T-score = -2.79), ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για οστεοπόρωση με τη μέθοδο QUS ήταν 56 % (49 από 88).
Συμπεράσματα: Η μέθοδος της Ποσοτικής Υπολογιστικής Υπερηχογραφίας (QUS) αποτελεί μια αξιόπιστη μέθοδο, η οποία μπορεί να χρησιμοποιηθεί ανεπιφύλακτα για την αναγνώριση, με ιδιαίτερα υψηλή ακρίβεια (στατιστικά ασήμαντη διαφορά σε σύγκριση με τη μέθοδο DXA, που αποτελεί και τη μέθοδο εκλογής), ασθενών που διατρέχουν κίνδυνο για οστεοπορωτικά κατάγματα (τουλάχιστον τόσο υψηλή ακρίβεια όσο και με τη μέθοδο DXA).

Εκτίμηση της οστεοπόρωσης με τη μέθοδο της Ποσοτικής Υπολογιστικής Τομογραφίας (QCT)

Χ.Σ. Μπαλτάς [1], Α.Π. Μπαλανίκα [2], Μ. Τσουρούλας [1], Χ. Δρόσος [1]

[1] Κέντρο Ακτινολογικών Απεικονίσεων, Γ.Ν.Α. "Γ. ΓΕΝΝΗΜΑΤΑΣ"
[2] Β΄ Εργαστήριο Ακτινολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών, Π.Γ.Ν. "ΑΤΤΙΚΟΝ"

Η χαμηλή οστική πυκνότητα αποτελεί εργαστηριακό εύρημα που χαρακτηρίζει διάφορα μεταβολικά νοσήματα των οστών, όπως πρωτοπαθής οστεοπόρωση, οστεομαλακία, υπερπαραθυρεοειδισμός, ατελής οστεογένεση, υπερκορτιζολαιμία κ.ά. Οι μέθοδοι μέτρησης οστικής πυκνότητας, σύμφωνα με το Διεθνές Ινστιτούτο Οστεοπόρωσης, περιλαμβάνουν την απλή ακτινογραφία, τη μέθοδο της απορροφησιομετρίας διπλοενεργειακής δέσμης ακτίνων Χ (DXA), την ποσοτική υπολογιστική τομογραφία (QCT), την περιφερική ποσοτική υπολογιστική τομογραφία (pQCT), την ποσοτική υπερηχοτομογραφία (QUS) και τις μη επεμβατικές απεικονιστικές μεθόδους μελέτης της μικροαρχιτεκτονικής του οστού (HRCT, HRMR, muCT, muMR).
Σκοπός του παρόντος άρθρου είναι η ανάλυση της μεθόδου της ποσοτικής υπολογιστικής τομογραφίας (Quantitative Computed Tomography) και ογκομετρικής ποσοτικής υπολογιστικής τομογραφίας (Volumetric QCT), παρέχοντας στοιχεία που αφορούν κυρίως στην τεχνική της εξέτασης και την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων. Επίσης, αναλύονται παράμετροι της μεθόδου που παρέχουν σημαντικές πληροφορίες για την οστική γεωμετρία αλλά και τις εμβιομηχανικές ιδιότητες των οστών, παράγοντες που επηρεάζουν τη μηχανική αντοχή και κατ' επέκταση το σχετικό κίνδυνο οστεοπορωτικού κατάγματος.

Η αξία της Ποσοτικής Υπερηχοτομογραφίας (QUS) στην πρόβλεψη των οστεοπορωτικών καταγμάτων

Χ.Σ. Μπαλτάς[1], Α.Π. Μπαλανίκα[2], Μ. Τσουρούλας[1], Χ. Δρόσος[1]

[1] Κέντρο Ακτινολογικών Απεικονίσεων, Γ.Ν.Α. "Γ. ΓΕΝΝΗΜΑΤΑΣ"
[2] Β' Εργαστήριο Ακτινολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών, Π.Γ.Ν. "ΑΤΤΙΚΟΝ"

Οι σημαντικότερες επιπλοκές της οστεοπόρωσης, τα κατάγματα του ισχίου και των σπονδύλων, διαφέρουν ως προς τον τρόπο με τον οποίο εκδηλώνονται. Ενώ τα κατάγματα του ισχίου εμπίπτουν πάντοτε στην προσοχή των κλινικών ιατρών, η κλινική εικόνα των σπονδυλικών καταγμάτων παρουσιάζει μεγάλες διακυμάνσεις, καθώς τα περισσότερα είναι ασυμπτωματικά και στις υπόλοιπες περιπτώσεις ο βαθμός του πόνου, της παραμόρφωσης και της αναπηρίας μπορεί να διαφέρει από άτομο σε άτομο.
Η αυξημένη επίπτωση των οστεοπορωτικών καταγμάτων και η συνεχής εξέλιξη της ιατρικής τεχνολογίας οδήγησε, πριν δύο περίπου δεκαετίες (1984), τον Langton και τους συνεργάτες του στη χρήση της εξασθένησης δέσμης υπερήχων ευρέως φάσματος για τη διάκριση φυσιολογικών ηλικιωμένων γυναικών από αντίστοιχες με πρόσφατο κάταγμα ισχίου, θέτοντας τις βάσεις για την εμφάνιση και την καθιέρωση της μεθόδου της ποσοτικής υπερηχοτομογραφίας (Quantitative Ultrasound/QUS).
Η ποσοτική υπερηχοτομογραφία, μια τεχνική εύκολα εφαρμόσιμη, οικονομική, με ικανοποιητική διαθεσιμότητα εμφανίζεται σήμερα ως μία εναλλακτική πρόταση σε σχέση με την μέθοδο εκλογής, την απορροφησιομετρία διπλοενεργειακής δέσμης ακτίνων Χ (Dual Energy X-ray Absorptiometry/DXA), για την πρόβλεψη της πιθανότητας εμφάνισης οστεοπορωτικού κατάγματος.