Τόμος 43, (2):99-104, 2011

Π. Νικολόπουλος1, Π. Μανιάτης1, Χ. Τριαντοπούλου1, Ι. Σιάφας1, Διαδερμική περικαρδιοκέντηση υπό αξονικό τομογράφοΧ. Φεσσά1, Δ. Αντωνάτος2, Σ. Πατσιλινάκος2, Ι. Παπαηλιού

1: Τμήμα Αξονικού Τομογράφου, Κωνσταντοπούλειο Γενικό Νοσοκομείο, Νέα Ιωνία, Αθήνα
2: Καρδιολογική κλινική, Κωνσταντοπούλειο Γενικό Νοσοκομείο, Νέα Ιωνία, Αθήνα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Η περικαρδιακή συλλογή συχνά αποτελεί διαγνωστικό πρόβλημα ή απαιτεί την άμεση θεραπευτική παρέμβαση. Η υπό αξονικό τομογράφο περικαρδιοκέντηση είναι μια ασφαλής και αποτελεσματική μέθοδος ακόμα και όταν υπερηχογραφικά δεν είναι εφικτή η πρόσβαση στη συλλογή. Στο τμήμα μας πραγματοποιήθηκαν την τελευταία τετραετία 4 περικαρδιοκεντήσεις υπό αξονικό τομογράφο. Περιγράφουμε τα αποτελέσματα της μεθόδου και πραγματοποιούμε μια σύντομη ανασκόπηση της περιορισμένης
σε εύρος διαθέσιμης βιβλιογραφίας.

Διαγνωστική προσέγγιση άτυπων πνευμονικών πυκνώσεων με διαδερμική βιοψία υπό την καθοδήγηση αξονικού τομογράφου.

Φώτιος Λάσπας, Πέτρος Φιλιππούσης, Εύα Σωτηροπούλου, Σοφία Αποστολοπούλου, Ίριδα Τσαγκαρίδου, Λουκάς Θάνος

ΓΝΝΘ "Η Σωτηρία", Τμήμα ιατρικής απεικόνισης και επεμβατικής ακτινολογίας

Περίληψη
Σκοπός: Η ανάδειξη της διαγνωστικής αξίας της διαδερμικής βιοψίας υπό αξονικό τομογράφο στην αξιολόγηση άτυπων πνευμονικών πυκνώσεων.
Υλικό-Μέθοδος: Τους τελευταίους 18 μήνες πραγματοποιήσαμε στο τμήμα μας διαδερμική βιοψία υπό καθοδήγηση αξονικού τομογράφου σε 96 ασθενείς, οι οποίοι στην αξονική τομογραφία θώρακος παρουσίαζαν άτυπες πνευμονικές πυκνώσεις, οφειλόμενες είτε σε πνευμονία είτε σε βλάβες μιμούμενες πνευμονία. Οι βιοψίες έγιναν με τοπική αναισθησία (λιδοκαΐνη 2%), χρησιμοποιώντας αυτόματο πιστόλι βιοψίας 18G και λεπτή βελόνα αναρρόφησης. Από κάθε βλάβη ελήφθησαν 2-3 ιστοτεμάχια για ιστολογική εξέταση.
Αποτελέσματα: Σε 8 ασθενείς (ποσοστό 8,3%) παρατηρήθηκε πνευμοθώρακας, εκ των οποίων ο ένας αντιμετωπίστηκε με την τοποθέτηση σωλήνα παροχέτευσης, και σε 4 ασθενείς (ποσοστό 4,2%) αιμόπτυση. Το υλικό ήταν διαγνωστικό σε 20 εκ των 96 βιοψιών στις οποίες χρησιμοποιήθηκε λεπτή βελόνα αναρρόφησης (ποσοστό 20,8%) και σε 84 εκ των 96 στις οποίες χρησιμοποιήθηκε αυτόματο πιστόλι βιοψίας 18G (ποσοστό 87,5%).
Συμπεράσματα: Η διαδερμική βιοψία υπό αξονικό τομογράφο είναι μια ασφαλής και αποτελεσματική μέθοδος για τη διάγνωση άτυπων πνευμονικών πυκνώσεων.

"Διάγνωση": Ολοκληρωμένο σύστημα λογισμικού για την ενίσχυση της διαγνωστικής και διαχειριστικής δυνατότητας εικόνων αξονικής τομογραφίας

Κ.Σ. Νικήτα [1], Γ. Ματσόπουλος [1], Θ. Μανιάτης [1], Σ. Μουγιακάκου [1], Μ. Γκλέτσος [1], Α. Νικήτα [2], Ν. Μουραβλιάνσκυ [1], Δ. Κελέκης [2]

[1] Μονάδα Βιοϊατρικών Προσομοιώσεων και Απεικονιστικής Τεχνολογίας, Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Συστημάτων Επικοινωνιών και Υπολογιστών, ΕΜΠ
[2] Β' Εργαστήριο Ακτινολογίας, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήμιο Αθηνών

Στην εργασία αυτή παρουσιάζεται ένα ολοκληρωμένο σύστημα λογισμικού ("Διάγνωση") που αναπτύχθηκε με στόχο τη βελτίωση των διαγνωστικών και διαχειριστικών δυνατοτήτων εικόνων αξονικής τομογραφίας (ΑΤ). Το λογισμικό περιλαμβάνει αλγορίθμους ψηφιακής προ-επεξεργασίας, εργαλεία χειροκίνητης ή ημι-αυτόματης τμηματοποίησης και τρισδιάστασης (3D) παρουσίασης οργάνων και εξεργασιών που εντοπίζονται σε αυτά, σε συνδυασμό με δυνατότητες ακριβούς αυτόματου υπολογισμού διαμέτρων, όγκων, επιφανειών, για την αποτελεσματικότερη εποπτεία των δομών ενδιαφέροντος. Παράλληλα, το λογισμικό περιλαμβάνει βάση δεδομένων, προσβάσιμη μόνο από εξουσιοδοτημένους χρήστες, στην οποία αποθηκεύονται τομογραφικά δεδομένα και άλλες πληροφορίες όπως το ιστορικό του ασθενούς, ιατρικές διαγνώσεις, αποτελέσματα βιοψίας κ.λπ.. Υπάρχει φιλική προς το χρήστη διαπροσωπεία, καθώς και δυνατότητα τηλεματικής διασύνδεσης με άλλες κλινικές και νοσοκομεία. Η πιλοτική εφαρμογή του λογισμικού αναφέρεται στη μελέτη εστιακών αλλοιώσεων του ήπατος. Για το σκοπό αυτό, στο σύστημα έχει ενσωματωθεί ειδικό λογισμικό υποβοήθησης της διάγνωσης και κατηγοριοποίησης του ηπατικού ιστού σε μία από τις παρακάτω κατηγορίες: υγιές παρέγχυμα, κύστη, αιμαγγείωμα, ηπατοκυτταρικός καρκίνος. Το λογισμικό "Διάγνωση" έχει εγκατασταθεί και χρησιμοποιείται πιλοτικά στο Β' Εργαστήριο Ακτινολογίας.

Υπολογιστικό σύστημα υποστήριξης της διάγνωσης των εστιακών αλλοιώσεων του ήπατος από εικόνες αξονικής τομογραφίας

Κ.Σ. Νικήτα [1], Γ. Ματσόπουλος [1], Σ. Μουγιακάκου [1], Μ. Γκλέτσος [1], Α.Σ. Νικήτα [2], Δ. Κελέκης [2]

[1] Εργαστήριο Βιοϊατρικών Προσομοιώσεων και Απεικονιστικής Τεχνολογίας, Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Συστημάτων Επικοινωνιών και Υπολογιστών, ΕΜΠ
[2] Β' Εργαστήριο Ακτινολογίας, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήμιο Αθηνών

Χρηματοδότηση: Μέρος της ερευνητικής εργασίας πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια του ερευνητικού έργου 96ΣΥΝ20: "Αύξηση της Διαγνωστικής και Διαχειριστικής Δυνατότητας Εικόνων Αξονικής Τομογραφίας με Χρήση Εξελιγμένων Μεθόδων Ηλεκτρονικών Υπολογιστών", το οποίο χρηματοδοτήθηκε από τη ΓΓΕΤ. Στο έργο συμμετείχαν το ΕΠΙΣΕΥ και το Β' Εργαστήριο Ακτινολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών.
Σκοπός: Στην εργασία αυτή παρουσιάζεται ένα υποστηρικτικό σύστημα διάγνωσης για την κατηγοριοποίηση των ηπατικών εξεργασιών με εικόνες Αξονικής Τομογραφίας (ΑΤ).
Υλικό - Μέθοδος: Το σύστημα αποτελείται από δύο βαθμίδες: τη βαθμίδα εξαγωγής χαρακτηριστικών και τη βαθμίδα κατηγοριοποίησης. Η βαθμίδα εξαγωγής χαρακτηριστικών υπολογίζει 49 χαρακτηριστικά για κάθε επιλεγμένη περιοχή ενδιαφέροντος, από τα οποία τα 48 είναι χαρακτηριστικά υφής που προέρχονται από τους πίνακες χωρικής εξάρτησης γκρίζας στάθμης, ενώ το ένα προέρχεται από τον υπολογισμό της μέσης γκρίζας στάθμης. Η βαθμίδα του κατηγοριοποιητή αποτελείται από τρία Νευρωνικά Δίκτυα (ΝΔ) τοποθετημένα σε σειρά. Η είσοδος στο σύστημα είναι περιοχές ενδιαφέροντος από υγιές παρέγχυμα, ηπατική κύστη, αιμαγγείωμα και ηπατοκυτταρικό καρκίνο (σύνολο 147 δεδομένων). Κάθε μία από τις περιοχές ενδιαφέροντος περιγράφεται από ένα σύνολο χαρακτηριστικών που υπολογίζονται στη βαθμίδα εξαγωγής χαρακτηριστικών και τα οποία αποτελούν την είσοδο της βαθμίδας κατηγοριοποίησης. Επειδή ο αριθμός των χαρακτηριστικών είναι μεγάλος, εφαρμόστηκε η μέθοδος μείωσης της διάστασης του αρχικού διανύσματος των χαρακτηριστικών, προκειμένου να αποφευχθεί ένας κατηγοριοποιητής μεγάλης πολυπλοκότητας που θα είχε ως συνέπεια τη χαμηλή απόδοση και τον αυξημένο υπολογιστικό χρόνο.
Αποτελέσματα: Η συνολική απόδοση του υποστηρικτικού συστήματος, που επιτεύχθηκε, είναι της τάξης του 94% στο σύνολο γενίκευσης, ενώ ο χρόνος εκτέλεσης μιας κατηγοριοποίησης είναι της τάξης λίγων δευτερολέπτων.
Συμπεράσματα: Η χρήση πληροφορίας προερχόμενης από την υφή εικόνων ΑΤ σε συνδυασμό με τεχνητά ΝΔ μπορούν να προσφέρουν υψηλή απόδοση στην κατηγοριοποίηση των ηπατικών εξεργασιών. Η επιλογή χαρακτηριστικών μεγεθών με την τεχνική της πρόσθιας επιλογής χαρακτηριστικών μειώνει την πολυπλοκότητα του προβλήματος και βελτιώνει την απόδοση του συστήματος.

Αποτελέσματα του ερευνητικού προγράμματος του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας "Τρόποι μείωσης της δόσης ακτινοβολίας στις εξετάσεις ρουτίνας Αξονικής Τομογραφίας με διατήρηση της ποιότητας της εικόνας".

Β. Τσαπάκη [1], Χ. Τριαντοπούλου [2], Π. Μανιάτης [2], Ι.Α. Τσαλαφούτας [1], Ι. Σιάφας [2], Π. Μοσχούρης [2], Α. Πρινιωτάκη [2], Ρ. Ζορμπά [2], Π. Κούκκου [2], Χ. Αποστολάκη [2], Σ. Κόττου [3], Μ. Rehani [4], Ι. Παπαηλιού [2]

[1] Τμήμα Ιατρικής Φυσικής και [2] Τμήμα Αξονικής Τομογραφίας Π.Γ. Ν. Νέας Ιωνίας "Αγία Όλγα"
[3] Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών
[4] Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας

ΠΕΡΙΛΗΨΗ
Σκοπός: Ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ) αναγνωρίζοντας την ανάγκη ανεύρεσης τρόπων μείωσης της δόσης ακτινοβολίας δίχως όμως να μειωθεί η διαγνωστική ποιότητα της Αξονικής Τομογραφίας (ΑΤ), διεξήγαγε διακρατικό ερευνητικό πρόγραμμα σκοπός του οποίου ήταν: (1) να καταγράψει τις δόσεις ακτινοβολίας σε εξετάσεις ρουτίνας θώρακος και κοιλίας σε νέας γενιάς ΑΤ, (2) να διερευνήσει πως επιδρά το βάρος του ασθενούς στο θόρυβο και την ποιότητα της εικόνας και (3) να επινοήσει μια μέθοδο προσδιορισμού των τεχνικών παραμέτρων της κάθε εξέτασης που να εξαρτώνται από τις διαστάσεις του ασθενούς με τρόπο ώστε να μειωθεί η δόση ακτινοβολίας δίχως επηρεάζεται η διαγνωστική ικανότητα της εξέτασης.
Υλικό και μέθοδος: Έξι Νοσοκομεία σε ανεπτυγμένες και αναπτυσσόμενες χώρες συμμετείχαν στη μελέτη. Το δείγμα κάθε χώρας περιελάμβανε τουλάχιστον 25 ασθενείς από κάθε τύπο εξέτασης (5 κατηγορίες ανάλογα με το βάρος τους: 45-130 kg). Τα στοιχεία που καταγράφησαν ήταν: kV, mAs, FOV, αλγόριθμος (filter kernel), pitch, collimation, δόση ανά περιστροφή (CT Dose Index-CTDIv) και η συνολική δόση ασθενούς (Dose Length Product-DLP). Η κλινική εκτίμηση της ποιότητας της εικόνας πραγματοποιήθηκε με την εφαρμογή δείκτη ποιότητας Q που βασίστηκε στην αξιολόγηση της εικόνας ως προς το θόρυβο, την αντίθεση και τη συνολική ποιότητα με κλίμακα 1-5. Ποσοτική εκτίμηση του θορύβου της εξέτασης έγινε σε ομοιογενή περιοχή περίπου 2 cm2 (ΑΤ θώρακος: επίπεδο πνευμονικής πύλης, ΑΤ κοιλίας: επίπεδο ήπατος).
Αποτελέσματα: Η ανάλυση των αποτελεσμάτων έδειξε: (1) μεγάλο εύρος στην τεχνική της εξέτασης και στη δόση του ασθενούς, (2) μεγάλη διακύμανση στις μετρήσεις του θορύβου στην ΑΤ κοιλίας, (3) σημαντική γραμμική εξάρτηση του θορύβου από το βάρος του ασθενούς στην ΑΤ κοιλίας (R2=0,696), (4) μικρότερη συσχέτιση στην ΑΤ θώρακος (R2=0,460). Δημιουργήθηκαν πίνακες mAs-βάρους για την ΑΤ κοιλίας που προσαρμόσθηκαν για την ΑΤ θώρακος (οι τιμές mAs μειωμένες κατά 30 % για τη ίδια τιμή βάρους), οι οποίοι επιβεβαιώθηκαν σε νέο δείγμα ασθενών.
Συμπεράσματα: Η μέση δόση ανά περιστροφή και η μέση συνολική δόση του ασθενούς μειώθηκε κατά 22 % στην εξέταση θώρακος και 24 % στην εξέταση κοιλίας δίχως στατιστικά σημαντική μείωση της ποιότητας της εικόνας.

Διαδερμική νεφροστομία υπό την καθοδήγηση του Αξονικού Τομογράφου, σε περιπτώσεις αποφρακτικής ουροπάθειας

Ε. Κολλιάκου, Π. Μανιάτης, Χ. Τριαντοπουλου, Δ. Παπαδημητρίου, Π. Πορφυρίδης, Ι. Σιάφας, Ι. Παπαηλιού

Τμήμα Αξονικού Τομογράφου, Κωνσταντοπούλειο Γενικό Νοσοκομείο, Νέα Ιωνία, Αθήνα

Περίληψη
Σκοπός: Ο σκοπός της παρούσης μελέτης ήταν να καθορίσουμε την αποτελεσματικότητα, την ασφάλεια και τις επιπλοκές της διαδερμικής νεφροστομίας υπό αξονική καθοδήγηση στην ήπια υδρονέφρωση και σε επιπλεγμένες περιπτώσεις.
Ασθενείς και Μέθοδος: Πραγματοποιήσαμε, την τελευταία πενταετία, 128 τοποθετήσεις καθετήρων τύπου pig-tail (6-12 F) σε 125 ασθενείς (74 άντρες και 51 γυναίκες, με μέσο όρο ηλικίας τα 63 έτη) με ουρητηρική απόφραξη. Η διάταση της αποχετευτικής μοίρας του ουροποιητικού συστήματος ήταν μικρή ή μέτρια στις περισσότερες περιπτώσεις ενώ τμήμα των ασθενών ήταν σε κρίσιμη κλινική κατάσταση. Η τοποθέτηση των ασθενών έγινε σε πρηνή ή πρηνή-πλάγια θέση. Σε 80 ασθενείς χρησιμοποιήθηκε η τεχνική Trocar ενώ στους υπόλοιπους 48 η τεχνική Seldinger. Η στόχευση της νεφρικής πυέλου και η παρακολούθηση της πορείας των υλικών της νεφροστομίας έγιναν με τομές αξονικής τομογραφίας των 5-7 χιλιοστών. Καταγράφηκαν ο αριθμός των παρακεντήσεων ανά ασθενή, ο χρόνος παραμονής του ασθενούς στον αξονικό τομογράφο και οι επιπλοκές.
Αποτελέσματα: Σε όλες τις περιπτώσεις τελικά έγινε επιτυχής τοποθέτηση του καθετήρα νεφροστομίας(100%). Σε 10 ασθενείς απαιτήθηκε και δεύτερη προσπάθεια παρακέντησης της νεφρικής πυέλου με άριστα αποτελέσματα. Το ποσοστό των ελασσόνων επιπλοκών ήταν 2,5% έναντι 0%, ενώ το ποσοστό των μειζόνων επιπλοκών ήταν 1,25% και 0%, για τις τεχνικές Trocar και Seldinger, αντίστοιχα. Η αντιμετώπιση των επιπλοκών ήταν συντηρητική και οι ασθενείς εξήλθαν από το νοσοκομείο μετά από μία εβδομάδα. Επιπλοκές από τους καθετήρες, όπως απόσπαση, διαρροή και στρέβλωση δεν συνέβησαν.
Συμπέρασμα: Η διαδερμική νεφροστομία, υπό την καθοδήγηση του αξονικού τομογράφου, είναι μία ασφαλής και αποτελεσματική διαδικασία, η οποία μπορεί να εφαρμοστεί και σε δύσκολες τεχνικά περιπτώσεις. Το αναμενόμενο ποσοστό επιπλοκών είναι πολύ μικρό ακόμη και σε ασθενείς με ελάχιστη διάταση της νεφρικής πυέλου ή κακή κλινική κατάσταση.